Dit is de extra info bij de workshop ‘Maak je eerste lichtje – solderen en samenwerken’: https://junioriot.nl/maak-je-eerste-lichtje/.
Deze workshop is onderdeel van de doorlopende Junior IOT workshop series.
Workshop overzicht
Thema: Elektronica & Solderen
Plaats in de meerjarige workshop serie & SLO doelen: Bekijk in het leerlijn-overzicht
Informatieblad bij deze workshop
Bij deze workshop hebben we een informatieblad uitgebracht. Op dit informatieblad ontdek je welke SLO doelen en vaardigheden we met deze workshop nastreven. Je leest hier welke spullen we gebruiken en wat de leerlingen doen. Je leest welke rol je zelf kunt nemen als je als leerkracht of docent voor de eerste keer meekijkt. We vertellen bovendien hoe je deze workshop helemaal zelf kunt geven. Het eerste deel van het informatieblad lees je hieronder.
Doelgroepen en inzet
We hebben deze workshop gemaakt voor leerlingen op het PO en VO, en voor studenten in het MBO. Via de factsheets in het hoofdmenu op Junioriot.nl verken je hoe we deze workshops ook bij jou kunnen inzetten. Voor vragen stuur je een mail aan: [email protected]
We gebruiken in deze workshop
Werkset:
- soldeerbout
- siliconen placemat
- soldeerspons
- soldeerhouder
- 30 cm soldeertin
- Boegem Balsem
Onderdelen:
- batterijen
- batterijhouders
- ledjes
- schakelaars
Uitgelicht SLO kerndoel
PO-19A / VO-18A: De school geeft vorm aan de democratische oefenplaats.
Vanuit nieuwsgierigheid en plezier in ontdekken ontstaat oprechte samenwerking. Leerlingen letten op elkaar, kijken bij elkaar mee en vragen elkaar om hulp.
Tip voor in de klas
Werk verder met kerndoel 29A en laat leerlingen apparaten uit hun omgeving noemen met vergelijkbare schakelaars.
Kerndoelen
SLO PO: PO-1B, PO-4B, PO-19A, PO-21B, PO-28D, PO-29A, PO-29B, PO-29C, PO-30A, PO-30B, PO-35A, PO-35B, PO-36B
SLO VO: VO-1B, VO-4B, VO-18A, VO-20B, VO-28D, VO-29A, VO-29B, VO-29C, VO-30A, VO-40A, VO-40B, VO-41B, VO-30C
Inspiratie en docenten informatie
Wat is solderen?
We gebruiken de soldeerbout om elektronische onderdelen met elkaar te verbinden. Dit doen we door de metalen pootjes te verwarmen en er een klein beetje soldeertin tegenaan te smelten. In de video hieronder zie je hoe dat werkt.
–> de EU versie van onze soldeerworkshop zie je op: https://learn.chipsacademy.eu/
Leerlingen op weg helpen in het zelf ontdekken met een batterij en een led
De docent zorgt ervoor dat de groepjes leerlingen wat batterijen en ledjes hebben. Plaats één stapeltje per tafel en kijk hoe de groep spontaan voor elkaar zorgt. Onze aanpak draait om zelf organiseren en samenwerken. Moedig dat luchtig aan met de tip: ‘Ach, help elkaar even’.
Op die manier zorgen leerlingen er samen voor dat iedereen een batterij en een paar ledjes op tafel heeft liggen.

Mijn verhaal is dan vaak: Neem de batterij in je hand. Pak nu het ledje en schuif de pootjes als een knijper over de batterij. Bij een deel van de groep zie je meteen licht, en bij anderen gaat het ledje branden zodra je het omdraait. Test het zelf en kijk ook eens bij iemand naast je.
Creatieve leerlingen maken spontaan een bloemetje met meerdere ledjes op de batterij. Zij zijn goed op dreef en verdienen een mooi compliment voor hun inventiviteit.
Veilige soldeerwerkplek
Bij de workshops gebruiken we veilige werkplekken met temperatuurgeregelde soldeerbouten.
Je kunt natuurlijk zelf je werkplek inrichten, en de labbox van Junior IOT met 15 werkplekken is direct compleet en voordelig: https://shop.junioriot.nl/shop/ecom-186-soldeerwerkplaats-starterset-15-werkplekken-794
Vooraf nemen we bij elke workshop de veiligheidsafspraken samen door.
Een paar extra tips
- Werk met twee leerlingen per werkplek. Dan let je op elkaar en help je elkaar verder. Dat versterkt de veiligheid.
- Komt een leerling met een vinger tegen de soldeerbout, dan hoor je ‘au’. Meestal wil de leerling gewoon doorwerken. Is er extra aandacht nodig, dan loopt de leerling met de zere vinger even naar de kraan en doen we er daarna wat Boegem Balsem op.
- Wat je maakt mag je meenemen. Dat doe je in een doorzichtig zakje.
- Help elkaar. Zo vind je straks bij uitdagendere oefeningen ook makkelijk steun bij elkaar.
- Per leerling één batterij. Je neemt één batterij mee naar huis, dat is beter voor het milieu.
Veiligheid is belangrijk, let op elkaar
Leerlingen luisteren goed naar de vakdocent voor de veiligheid. Daarnaast letten de leerlingen actief op elkaar wanneer de vakdocent ergens anders in de klas meekijkt. Dat is de belangrijkste reden om in tweetallen aan één werkplek te werken.
We benadrukken dat er geen losse soldeerdruppels gemaakt worden. Solderen doe je door soldeertin tegen het werkje te smelten, nooit los in de lucht. Soldeertin dat tegen het metalen pootje smelt vloeit netjes uit en spettert niet. Losse druppels zijn gloeiend heet en geven onnodige rookwolkjes en rommel op de mat. Het maken van losse soldeerdruppels en grote rookwolkjes is daarom ten strengste verboden.
Materialen voor de oefeningen
Bij deze workshops gebruiken we onderdelen die je direct herkent uit de industrie. Dezelfde onderdelen zitten in allerlei apparaten in de wereld om je heen.
Vanaf de eerste stap pakken de deelnemers zelf hun materialen. Zo weten ze straks zelf de weg te vinden naar nieuwe onderdelen. Wij zorgen ervoor dat er voldoende materialen klaarliggen om ieders creativiteit alle ruimte te geven.
Deze onderdelen zijn bij Junior IOT beschikbaar als kant-en-klare werksets:
- De Junior IOT onderdelenbak voor 2.000 oefeningen op school. Kijk voor variaties op: https://shop.junioriot.nl/shop/ecom-013-2000-voorraadbak-2000-832
Spelen met de batterijhouder
Je hebt ontdekt dat je met een ledje en een batterij licht kunt maken. Door te solderen maak je nu een echte lichtmachine. Je soldeert nooit rechtstreeks op een batterij, en daarvoor gebruik je de batterijhouder.
Pak de batterijhouder erbij. Aan de ene kant schuif je de batterij erin. Aan de andere kant zitten drie metalen pootjes waaraan je heel goed kunt solderen. Pak een ledje en buig de pootjes iets uit elkaar. Houd de pootjes van het ledje tegen twee van de drie pootjes van de batterijhouder totdat het ledje gaat branden.
Je eerste rookwolkje (indien extra uitleg nodig is)
Wanneer een klas rustig wil wennen aan de soldeerbout, geven we deze extra uitleg:
- Op dit moment raak je de apparaten nog niet aan, zodat we eerst samen de veilige werkwijze bekijken.
Voordat iedereen aan de slag gaat, laten we dit eerst stap voor stap zien:
- Straks zetten we de soldeerbouten aan en leggen we op elke werkplek een stukje soldeertin van 20 tot 30 cm. Schuif allemaal even een stukje achteruit. Zodra de soldeerbout aanstaat, zie je op het schermpje dat deze op 350 graden staat.
- Laat de soldeerbout rustig in zijn houder staan. Raak met het puntje van het soldeertin één keer heel even de punt van de soldeerbout aan. Er stijgt een klein rookwolkje op en je stopt meteen.
- Nu weet je precies wat er gebeurt en voelt het solderen direct vertrouwd.
Nu weet je genoeg over solderen en veiligheid. Lees voor nog meer achtergrond verder op: https://junioriot.nl/solderen-veiligheid/
Hoe werkt je eerste apparaatje? Stroomkring!
Hoe werkt het apparaatje dat je hebt gemaakt? Elektriciteit maakt een rondje om de energie van de batterij naar je ledje te brengen.
Je ziet aan jouw werkje dat de stroom vertrekt vanaf de ene kant van de batterij, door het ledje heen loopt en terugkeert naar de andere kant van de batterij. Dat gesloten rondje noemen we een stroomkring.
Gebruik altijd beide kanten van je batterij en beide pootjes van je ledje. Zodra de stroomkring gesloten is, gaat het ledje branden.
